Kanser Tedavisi Gören Hastalarda Ağız ve Diş Sağlığı

Kanser hastalarında uygulanan terapilerin ağız içerisinde meydana getirebileceği yan etkileri önlemek çok önemlidir. Bu makalemizde kanser tedavisinin ağız içindeki etkileri, kemoterapi veya radyoterapi sonrası diş tedavisi, koruyucu önlemler ve ağız bakımında dikkat edilmesi gerekenlerin üzerinde durduk.

kanser-hastalarinda-agiz-bakimi
Kanser Hastalarında Ağız Bakımı

Kanser Hastalarında Ağız İçinde Problem Çıkarabilecek Tedaviler 

  • Radyoterapi 
  • Kemoterapi
  • Sakinleştirme ve ağrı kesmesi amacıyla kullanılan ilaçlar
  • Bağışıklık sisteminin direncini arttırmak için kullanılan ilaçlar
  • Kemik iliği nakli
  • Baş-boyun bölgesindeki dokuların cerrahi olarak çıkarılması

Kemoterapinin Ağız İçindeki Etkileri

  • Bağışıklık sisteminiz zayıflamasıyla bakteri, virüs ve mantar enfeksiyonları oluşabilir. 
  • Tat alma duyusu değişebilir. Besinlerin tadı daha ekşi, tuzlu veya metalik olarak algılanabilir. (Kemoterapi sonrası normale döner)
  • Tedaviye yardımcı olarak kullanılan ilaçlar uzun süre kullanıldığında tükürük akışını azalttığı için çürük oluşumu artmaya başlar. 
  • Bazı kemoterapi ilaçları ağız içinde yara ve iltihaplara neden olur. 

Radyoterapinin Ağız İçindeki Etkileri


Baş-boyun bölgesine uygulanan Işın;
  • Tükürüğün kalite ve miktarında azalmaya neden olur. Bundan dolayı
    • Ağız kuruluğu
    • Çürüklerde artış
    • Tat alma duyusunda bozulma
    • Dişlerde sıcak-soğuk hassasiyeti
    • Çiğneme, yutma ve konuşma fonksiyonlarında zorlanma olur
  • Radyoterapiden sonra tedavi bölgesindeki damarlarda daralmalar ve tıkanmalar meydana gelir. Çiğneme kasları ve eklemde meydana gelen doku değişikleri sonucunda yutkunma, çiğneme ve konuşmada zorluklar yaşanır. 
  • Radyoterapinin diş eti bağlarında meydana getirdiği zayıflamadan dolayı dişlerde sallanma ve kayıplar görülür. 
  • Radyasyona maruz kalan kemikte hücre azalması ve oksijen yetersizliğini bağlı olarak iyileşmenin gerçekleşmemesi nedeniyle "osteoradyonekroz" denilen kemik dokusunun canlılığını kaybettiği durumlar yaşanabilir. Özellikle alt çenede daha sık görülmektedir.

Kanser Tedavisi Başlamadan Önce Yapılması Gerekenler


Kanser teşhisi ile terapi sürecinin başlaması arasındaki süre çok kısadır. Kanser teşhisi koyduktan sonra vakit kaybetmeden terapilere başlanmak istenir. Ancak bu kısıtlı sürede ağız ve diş sağlığı ile ilgili müdahalelerin yapılması, uzun sürecek tedavi döneminde ve sonrasında hasta sağlığı ve konforu açısından çok önemlidir. 

Kanser tedavisi sırasında sadece acil müdahaleler yapılabildiği için tedavi öncesinde;
  • Çürük dişler tedavi edilmelidir.
  • Diş eti problemlerini elimine etmek için diş taşı ve plak temizliği yapılmalıdır.
  • Keskin kenarlı dişler ve hatalı taşkın restorasyonlar ağız içinde ülserlere neden olacağı için düzeltilmelidir.
  • Bütün protezler tedavi öncesinde kontrol edilmeli ve hatalı kısımları düzeltilmelidir.
  • Çürük oluşumunu azaltmak için hasta ağzından ölçü alınarak hazırlanacak özel kaşıklarla florür uygulaması yapılmalıdır.

Kanser Hastalarında Ağız Bakımı


1.Dişlerin Fırçalanması

  • Her yemekten sonra yarım saat içerisinde dişler fırçalanmalıdır. 
  • Yatmadan önceki ağız temizliğine özen gösterilmeli ve fırçalamadan sonra herhangi bir şey yenilmemelidir.

2.Diş Fırçası, Diş İpi ve Diş Macunu Seçimi

  • Çok yumuşak uçlu (ultra soft) diş fırçaları tercih edilmelidir.
  • İki ayrı diş fırçası değiştirilerek kullanılmalı, klorheksidinli solüsyonlarda temizlenerek kurutulmalıdır.
  • içeriğinde antitartar ve peroksit olmayan florür ve karbonat içeren diş macunları tercih edilmelidir. 
  • Ağız duşu veya elektrikli diş fırçalarının kullanımı tavsiye edilmez.
  • Diş ipi kullanma alışkanlığı varsa mumlu veya şerit şeklindeki diş ipleri tercih edilmelidir.

3. Ağız Temizliği

  • Dişler fırçalandıktan sonra günde en az dört kez, bir su bardağı kaynatılıp soğutulmuş suya yarım çay kaşığı karbonat (yemek sodası) ilave edilerek ağız gargarası yapılması tavsiye edilir.

4. Florür Uygulaması

  • Baş-boyun bölgesine uygulanan radyoterapi tedavisi sonrası mevcut dişlerin muhafaza edilmesi ve kemik yıkımının engellenmesi için yaşam boyu florür uygulaması önem kazanır. 
  • Önce diş hekimi tarafından ağız içinden ölçü alınarak hastaya özel kaşıklar hazırlanır.
  • Florür özel kaşıkların içerine yerleştirilir ve bu kaşıklar ağız içerisine yerleştirilerek dişler sıkılır. 5 dakika kadar florür ağız içinde tutulduktan sonra ağız çalkalanıp durulanır. 
  • En az 30 dakika boyunca bir şey yenilip-içilmez ve dişler fırçalanmaz.
  • Bu uygulama günde 1 veya 2 kere yapılmalıdır.  

5. Diğer Tavsiyeler


Kemoterapiden sonra ki 7-10 günlük zaman zarfı içerisinde dişler fırça ile fırçalanmamalı karbonatlı gargara ile ağız temizlenmelidir. Bu dönemde fırça kullanımı diş etlerinde kanama ve enfeksiyona neden olabilir.
  • Kemoterapi sonrası görülen kusmalarda karbonatlı su ile gargara yapılmalıdır.
  • Kanser tedavisi süresince mümkün olduğunca protez dişler takılmamalıdır. Tedavi sonrası protezler her yemekten sonra temizlenmeli gece yatarken mutlaka çıkartılarak temizleyici solüsyonlarla temizlenmelidir.
kanser-hastalari-ve-protez-bakimi
  • Damağa iyi adapte olmayan protezler kullanılmamalıdır.
  • Ağız içinde nantar enfeksiyonları varsa ağız içinde tedavi uygulandığı gibi protezlerde hijyen açısından gözden geçirilmelidir.
  • Yutmayı kolaylaştırmak için sulu yiyecekler tüketilmeli günde en az 2 litre su tüketilmelidir. 
  • Ağız mukozasını tahriş edebilecek asitli içeceklerde uzak durulmalı, alkol ve tütün ürünleri kullanılmamalıdır. 

Ağız Kuruluğu İçin Alınması Gereken Önlemler

  • Sodalı gargaralar ile ağız çalkalanmalı
  • Sakız, şeker ve buz parçaları kullanılabilir
  • Asitli içeceklerden uzak durulmalı
  • Baharatlı yiyeceklerden uzak durulması
  • Sıvı içeceklerin sık alınması
  • Hava nemlendiriciler ile hava nemlendirilmeli
  • Tükürük akışını arttıran özel preparatlar diş hekimi tavsiyesi ile kullanılabilir

Kanser ve Diş Tedavisi

  • Dişler için mutlaka tedavi gerekiyor ve özellikle kanserli hastalarda diş çekimi yapılmak isteniyor ise bunu kemoterapi başlamadan önce kan değerleri normalken yapmak gerekir. 
  • Diş çürüğü veya diş ağrınız var ise kemoterapiden en az iki hafta önce diş hekimine gitmeniz gerekir.  

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder