Ağız Kuruluğu Neden Olur ve Nasıl Giderilir?

Bu makalemizde “ağız kuruluğu neden olur” Sorusuna cevap vermeye çalışıyoruz. Bununla birlikte ağız kuruluğunun sebebi, belirtileri ve ağız kuruluğunun tedavisi üzerinde duracağız.

agiz-kurulugu-neden-olur
Ağız Kuruluğu Nasıl Geçer

Ağız Kuruluğu Nedir?


Ağız kuruluğu, tükürük sıvısındaki azalmaya bağlı olarak ortaya çıkan, bireyin konuşma, çiğneme ve yutkunma fonksiyonları başta olmak üzere, ağız içinde pek çok olumsuz etkiye neden olabilen bir rahatsızlıktır.

Ağız kuruluğu, başlı başına bir hastalık değildir. Genelde bir hastalığın belirtisi olarak veya bazı ilaçların yan etkisi nedeniyle ortaya çıkarlar. Bundan dolayı ağız kuruluğu tedavisi için altta yatan nedenin teşhisi ve giderilmesi çok önemlidir.


Ağız Kuruluğunun Nedenleri


1. Diyabet (Şeker Hastalığı)

Diyabet özellikle yaşlı bireylerde yaygın görülen bir rahatsızlıktır. Toplumun %3-4’ü şeker hastalığı görülmektedir. Diyabetin vücudu etkileyen pek çok etkisi olduğu gibi, tükürük sıvısının azalmasına sebep olarak ağız kuruluğunun oluşmasına neden olur.


Şeker Hastalığında Ağız Bakımı Nasıl Olmalı


2. Sjögren Sendromu

Otoimmun bir bağ dokusu hastalığı olan Sjögren Sendromunun en önemli belirtisi gözyaşının giderek azalarak tamamen tükenmesidir. %90 oranında 40 yaş üstü kadınlarda görülmekte olan Sjögren Sendromu tükürük sıvısını azaltarak ağız kuruluğuna neden olur.

3. HIV (AIDS) Enfeksiyonu

HIV enfeksiyonu tükürük bezlerinde tek taraflı veya çift taraflı büyümelere neden olur. Bu durum tükürük sıvısının miktarını azaltır. Bu da ağız kuruluğunun sebeplerinden biridir.

4. İlaçların Yan Etkisi

İlaçlar, ağız kuruluğunun en önemli etkenlerindendir. Yan etkisi ağız kuruluğuna neden olan pek çok ilaç mevcuttur. Bunlardan bazıları:
  • Diüretik grubundaki Tansiyon İlaçları
  • Depresyon ilaçları
  • NSAI grubu ağrı kesiciler (Ör: Asprn)
  • Parkinson ilaçları
  • Kemoterapi ilaçları
  • Antiakne ilaçları

Bunların dışında bitkisel ilaçlarda ağız kuruluğunun nedenleri içerisinde olabilir. Özellikle ilaç içeriğinde ballıbabagiller, kırmızıbiber, sarımsak, japon eriği, sarı kantaron, ısırgan otu ve karahindiba bulunan bitkisel ilaçlar ağız kuruluğuna neden olabilir.

5. Radyoterapi Tedavisi

Baş ve boyun bölgesine uygulanan ışın tedavisi, tükürük bezlerinin de içinde bulunduğu alanı etkilediği için belirgin ve kalıcı bir ağız kuruluğuna neden olur.

6. Tükürük Bezi Tümörleri

Tükürük bezi tümörlerin tedavisi tükürük bezinin bir kısmının cerrahi olarak alınması ve ardından da radyoterapi uygulamasıdır. Bu durum tükürük sıvısı miktarında kalıcı bir azalmaya sebep olduğu için ağız kuruluğuna neden olur.


Bu Konular İlginizi Çekebilir


Ağız Kuruluğunun Sebep Olduğu Problemler


  • Ağız içi fonksiyonlarda (çiğneme, yutma ve konuşma) zorlanmalar yaşanır.
  • Tükürüğün azalması, ağız içindeki dokuların dış darbelere karşı direncini azalttığı için ağız yaraları sık oluşur.
  • Yine tükürüğün azalmasına bağlı olarak, dilin üzerinde besin tabakası birikmesi olur. Bu tabaka tat alma duyusunu zayıflatır. Yanma, kaşıntı ve ağrıya neden olur.
  • Plak birikimi ve diş taşı oluşumu artar. Buna bağlı olarak diş eti hastalıklarının oluşum ve ilerleme riski yükselir.
  • Plak birikiminin artması ağız kokusuna neden olur. (Ağız kokusu nasıl giderilir?)
  • Protez kullanımı bireye rahatsızlık verir. (Protezlerin bakımı nasıl yapılır?)
  • Tükürüğün asidi tamponlayıcı etkisi azaldığı için dişlerde çürük eğilimi artar.
  • Dil papillalarında azalmalar meydana gelir.
  • Dudaklarda kuruma ve çatlamalar meydana gelir.

dilde-papilla-kaybi
Dilde papilla kaybı nedeniyle oluşan görüntü

Ağız Kuruluğu Nasıl Anlaşılır

  • Özellikle gece ağız kuruluğu hissi oluşur ve ağız içini ıslatma ihtiyacı hissedilir.
  • Kraker gibi kuru yiyecekler yerken zorlanılır ve kuru yiyeceklerle birlikte sıvı alımı ihtiyacı hissedilir.
  • Baharatlı gıdalar tüketilirken ağız dokularında ağrı hissi oluşur.
  • Kadınlarda sürdükleri rujun ön dişlere yapışması ağız kuruluğunun belirtisidir.
  • Konuşurken dudakların diş veya protezlere yapışması da ağız kuruluğunun belirtisidir.
  • Ciddi boyutta ağız kuruluğu yaşayan bireylerin tükürük bezleri ara ara veya sürekli şiş olur
  • Hareketli protez kullanan bireyler, genelde protezlerin tutuculuğundan rahatsızdır ve ağız dokularında sık yara oluştuğundan şikâyet ederler.
  • Dildeki papillarının kaybından dolayı ağız kuruluğu olan bireylerin dilleri düz, parlak ve kırmızı görünüme sahiptir.


Net Teşhis İçin: Tükürük Akış Oranı Hesaplaması


Ağız kuruluğunda net bir teşhis koyabilmek için tükürük akış hızının ölçülmesi gerekir. Tükürük akış oranı testi için hastanın testten 90 dakika öncesine kadar hiçbir şey yememiş ve sigara da dahil hiç bir şey içmemiş olması gerekir.

Test için en ideal saat 09.00-11.00 arasıdır. Hastadan 5 ile 15 dakika arasında her 60 saniyede bir biriktirdiği tükürüğü bir tüpe boşaltması istenir. Bu şekilde belirlenen oran uyarılmamış tükürük akış hızıdır.

Uyarılmış tükürük akış hızının tespiti için hasta 10 dakika dinlendirilir. Hasta son kez yutkundurulur ve 5 dakika boyunca parfarin çiğnettirilir. Sonrasında 5 dakika boyunca oluşan tükürük toplanır. Böylelikle uyarılmış tükürük akış hızı belirlenmiş olur.

Bu iki veri ağız kuruluğunun nedeni ve ağız kuruluğunun tedavisi için izlenmesi gereken yolu gösterecektir.

Ağız Kuruluğu Nasıl Geçer


Ağız kuruluğu tedavisi 3 bölüme ayrılır. Öncelikli olarak ağız kuruluğunun sebep olduğu problemleri azaltmaya dönük semptomatik tedavi uygulanır.

İkinci aşamada başta çürük oluşumu olmak üzere tedavi gereksinimi olan rahatsızlıkları önlemek için önleyici tedavi uygulanır. Son aşamada tükürük salgısını arttırmaya dönük işlemler yapılır.

1. Semptomatik Tedavi


Ağız kuruluğu tedavisi, semptomların (belirti) giderilmesi ile başlar. Bunun için uygulanan yöntemler, ağız kuruluğunun nedenine bakılmaksızın bütün bireylere uygulanabilir.
  • Sık sık ve yudum yudum su içilmelidir.
  • Ağız kuruluğu için özel alkolsüz, şekersiz ve yağ bazlı ağız bakım ürünleri kullanılmalıdır.
  • Diyette, aşırı sıcak olmayan, acı baharatlar içermeyen, nem bakımından zengin besinler tercih edilmelidir.
  • Kafeinli içecekler, alkol ve sigardan uzak durmak gerekir.
  • Ksilitollu sakız çiğnemek veya nane tükürük bezlerini uyararak akış hızının arttırır. Ama mutlaka şekersiz ve asitsiz olmalıdır.
  • Dudaklar için nemlendirici krem kullanılmalıdır. Aloe vera ve E vitamini içeren ürünlerde tercih edilebilir.
  • Özellikle kış aylarında gece ağız kuruluğu semptomları artacağı ve bireye daha çok rahatsızlık vereceği için oda nemlendiricisi kullanılmalıdır.

2. Önleyici Tedavi

  • Mevcut diş çürükleri ve diş eti hastalıkları tedavi edilmelidir.
  • Her gün sabah ve akşam 3 dakika florlu diş macunu ile dişler doğru bir şekilde fırçalanmalıdır. Diş fırçasının yanında diş ipi, ara yüz fırçası ve dil fırçası kullanmak gerekir.
dogru-dis-fircalama
  • Bireyler her öğünden sonra florlu diş macunu ile dişlerini fırçalamalıdır. Fırçalama imkânı yoksa her öğünden sonra ağız su ile çalkalanmalıdır.
  • Şeker içeriği az olan ve yapışkan olmayan besinler tüketilmelidir.
  • Dişlerdeki çürük eğilimini azaltmaya dönük diş hekimleri tarafından özel kaşıklarla uygulanan yüzeysel flor uygulaması her yıl 3 kez yaptırılmalıdır.
  • Ağız kuruluğu olan bireylerde mantar enfeksiyonu sık görülebilir. Bu durumda mantar enfeksiyonunu önlemeye dönük reçete edilecek ilaçlar kullanılmalıdır.
  • Bireyler senede en az 3 kere diş hekimine kontrole gitmelidir.

3. Tükürük Salgısının Arttırılması


Çiğneme fonksiyonu doğal olarak tükürük akış hızını arttırır. Özellikle tatlı ve ekşi yiyeceklerin çiğnenmesi bu etkiyi gösterir. Ancak ağız kuruluğu olan bireyler tatlıdan ziyade ekşi yiyecekleri tercih etmelidir.

Akupunkturun tükürük salgısını arttırdığı ifade edilmektedir. Ama bu alanda şuan için tatmin olacak kadar bilimsel veri bulunmamaktadır.

Ağız kuruluğunun giderilmesinde çeşitli ilaçlar kullanılmaktadır. Pilokarbin kullanımı en yaygın olarak kullanılan ilaçtır. Radyoterapi görmüş hastalarda ki kullanımı ile Sjögren Sendromu olan hastalarda kullanımı farklılık gösterir. Bu yüzden ilaç doktor tavsiyesi olmadan ve nasıl kullanılacağı anlatılmadan kullanılmamalıdır.


Bu Konulara da Bakabilirsiniz
Ağız Kokusu Neden Olur? Nasıl Giderilir?

Kaynaklar
  1. Balıkçı H, Özkul M.H. Klinik Gelişim 2012, 25, s:87-92
  2. Bilge O.M, Akgül H.M, Dağıstan S. Diş Hekimliğinde Muayene ve Oral Diagnoz 2012, s: 361-374.
  3. Grisius M.M, Fox P.C. Burket’s Oral Medicine Diagnosis and Treatment 2003, s: 235-270
  4. Fox P.C., DDS, FDS, RCSEd. Xerostamia: Recognition and Management Access Special Supplementary Issue-Feb 2008.
  5. Mravak-Stipetic M. Xerostomia-dianostics and treatment Rad 514 Medical Sciences, 38(2012), s:69-91

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder